Od 1 stycznia 2016r. nowe zasady naliczania odsetek, nie tylko w transakcjach handlowych.

Planowane zmiany w zasadach naliczania odsetek w transakcjach handlowych.

1-DSC_2154-001

W dniu 24 lipca 2015r. wpłynął do Sejmu Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw.

Oczekiwanym efektem nowelizacji jest zwiększenie ochrony wierzycieli przez wyeliminowanie ryzyka ustalania odsetek na poziomie niższym niż wynikający z przepisów dyrektywy. Proponowane zmiany mogą przyczynić się do zmniejszenia zatorów płatniczych i tym samym poprawy dyscypliny płatniczej (zmniejszenie opłacalności opóźniania płatności w transakcjach handlowych).

Poniżej postaram się przedstawić aktualny stan prawny oraz wpływ proponowanych zmian.

  1. Aktualny stan prawny

W obecnym stanie prawnym uregulowanych jest kilka rodzajów odsetek, które stosowane są w obrocie cywilnoprawnym. W Kodeksie cywilnym funkcjonują tzw. odsetki ustawowe, które występować mogą jako tzw. odsetki kapitałowe (art. 359 kc) lub odsetki za opóźnienie (art. 481 kc). Ustawa o terminach zapłaty w transakcjach handlowych przewiduje możliwość naliczenia odsetek za opóźnienie w tzw. obrocie profesjonalnym (transakcje między przedsiębiorcami – B2B oraz transakcje z udziałem podmiotów publicznych – B2A). Powyższa ustawa – w zakresie wysokości odsetek za opóźnienie – stanowi lex specialis wobec uregulowań Kodeksu cywilnego.

Odsetki za opóźnienie w transakcjach między przedsiębiorcami obliczane są obecnie zgodnie z mechanizmem określonym w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613, z późn. zm.), zwanej dalej „Ordynacją podatkową”, (200% kredytu lombardowego + 2%, ale nie mniej niż 8%) i wynoszą 8%. Odsetki ustawowe, o których mowa w Kodeksie cywilnym, również wynoszą 8%, brak jest jednak mechanizmu, na podstawie którego byłyby one naliczane. Ich wysokość ustalana jest przez Radę Ministrów, kierującą się generalnymi wytycznymi – „koniecznością zapewnienia dyscypliny płatniczej i sprawnego przeprowadzania rozliczeń pieniężnych”, „biorąc pod uwagę wysokość rynkowych stóp procentowych oraz stóp procentowych Narodowego Banku Polskiego”. Brak ściśle sprecyzowanych przesłanek określania wysokości odsetek ustawowych sprawia, że co jakiś czas dochodzi do „zachwiania” relacji (różnic w wysokości) zarówno między odsetkami ustawowymi a podatkowymi, jak i między odsetkami ustawowymi a maksymalnymi. Takie „zachwiania” powodują każdorazowo konieczność zmiany rozporządzenia określającego wysokość odsetek ustawowych.

2. Proponowane zmiany.

W ustawie z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych proponuje się wprowadzenie, wynikającego wprost z dyrektywy 2011/7/UE, mechanizmu naliczania odsetek za opóźnienie, zgodnie z którym odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych stanowią sumę stopy referencyjnej i 8 punktów procentowych (zmiany w art. 7 ust. 1 i art. 8 ust. 1 ustawy, wprowadzenie definicji tych odsetek w art. 4 ustawy).

Mechanizm uwzględniający w określaniu wysokości odsetek wprost jedną ze stóp NBP proponuje się wprowadzić także w Kodeksie cywilnym. Biorąc pod uwagę, że odsetki kodeksowe mogą pełnić rolę tzw. odsetek kapitałowych lub odsetek za opóźnienie, zróżnicowana powinna być ich wysokość. Proponuje się zatem, aby odsetki ustawowe za opóźnienie były – z uwagi na ich funkcję „sankcyjną” – wyższe, co wyraźnie zróżnicuje zachowanie zgodne z umową (korzystanie z kapitału) od jej naruszania (opóźnienia w zapłacie należności). Zmiana będzie zatem wyraźnym sygnałem, że dla ustawodawcy istotny jest aspekt „moralności płatniczej”. Odsetki kodeksowe byłyby jednak niższe od odsetek za opóźnienie naliczanych na podstawie ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, które stosowane są w tzw. obrocie profesjonalnym.

Konsekwencją ww. propozycji byłoby również odpowiednie dostosowanie mechanizmu ustalania wysokości odsetek maksymalnych. Mechanizm ten oparty byłby także na stopie referencyjnej, zamiast – jak obecnie – na lombardowej. Proponuje się, aby odsetki maksymalne – zarówno odsetki kapitałowe, jak i odsetki za opóźnienie – stanowiły dwukrotność wysokości odsetek ustawowych. Rozwiązanie to zapewni prostotę oraz odpowiednią równowagę między odsetkami ustawowymi a umownymi odsetkami maksymalnymi.

W ustawie o terminach zapłaty w transakcjach handlowych wprowadzone zostanie również – wynikające z dyrektywy 2011/7/UE (art. 3 ust. 2 oraz art. 4 ust. 2) – rozwiązanie, zgodnie z którym wysokość stopy referencyjnej, stanowiącej podstawę ustalenia wysokości odsetek za opóźnienie, ustalana będzie dwa razy w roku: dla I półrocza – 1 stycznia danego roku, dla II półrocza – 1 lipca danego roku (art. 8b projektu).

W art. 7 i art. 9 ustawy proponuje się wprowadzić przesłankę warunkującą możliwość wydłużenia terminu zapłaty (art. 7 ust. 1) oraz ustalenia terminu na przeprowadzenie badania zgodności towaru lub usługi z umową (art. 9 ust. 1) w brzmieniu wynikającym wprost z dyrektywy („rażąca nieuczciwość wobec wierzyciela”). Propozycja zmiany ww. przepisów wynika z jednej strony ze zgłaszanych wielokrotnie problemów interpretacyjnych obecnie obowiązującego przepisu, z drugiej – ze wskazywania na nieprawidłowość posługiwania się kodeksową przesłanką „sprzeczności z zasadami współżycia społecznego” w ustawie o terminach zapłaty w transakcjach handlowych. W art. 13 ust. 1 dookreślone zostało, jak należy rozumieć „rażącą nieuczciwość” na gruncie niniejszej ustawy. Wskazane w nim zostały przykładowe okoliczności, które należy brać pod uwagę przy ocenie, czy postanowienia i praktyki są rażąco nieuczciwe.

Proponuje się dodać w ustawie art. 8a, zgodnie z którym dłużnik i wierzyciel nie mogą uzgadniać terminu doręczenia faktury lub rachunku. Wprowadzenie tego przepisu wynika z konieczności wdrożenia art. 4 ust. 3 lit. b dyrektywy. Jego celem jest wyeliminowanie możliwości zawierania porozumień, które prowadziłyby do nadmiernego odsuwania w czasie doręczania faktury, co w efekcie wpłynęłoby na odroczenie powstania roszczenia o odsetki. Przepis będzie miał zastosowanie do wszystkich transakcji handlowych.

Proponuje się również doprecyzowanie przepisu art. 10 ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, budzącego wątpliwości w praktycznym jego stosowaniu.

W art. 10 ust. 1 ustawy wyraźnie zostanie wskazane, że równowartość kwoty 40 euro przysługująca wierzycielowi z tytułu rekompensaty za koszty odzyskiwania należności może być naliczona od transakcji handlowej. Wierzycielowi zatem przysługiwać będzie jedno roszczenie o równowartości 40 euro w odniesieniu do jednej umowy, niezależnie od liczby wystawionych w jej ramach faktur. Tylko w przypadku wyraźnego ustalenia w treści umowy, że świadczenie pieniężne (zapłata) następować będzie częściami, rekompensata przysługiwać będzie odrębnie od każdej niezapłaconej części (wynika to wprost z obecnego art. 11 ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych). W takiej sytuacji wierzyciel, wystawiając kilka faktur (odrębnej dla każdej części świadczenia), może naliczyć więcej niż jedną rekompensatę. Podobna sytuacja będzie miała miejsce w przypadku tzw. umów ciągłych, gdy należność powstaje okresowo (cyklicznie).

Kwota, o której mowa w art. 10 ust. 1, stanowi rodzaj rekompensaty za koszty podejmowanych przez wierzyciela własnych działań na rzecz odzyskiwania należności (koszty administracyjne). Jest to kwota ryczałtowa, możliwość jej dochodzenia nie jest uwarunkowana spełnieniem jakichkolwiek dodatkowych przesłanek. W przypadku natomiast, gdyby poniesione przez wierzyciela koszty odzyskiwania należności (np. koszty związane ze skorzystaniem z usług prawnika lub firmy windykacyjnej) przekroczyły wysokość stałej rekompensaty, będzie on mógł dochodzić ich zwrotu – w uzasadnionej wysokości (art. 10 ust. 2).

W celu zapewnienia spójności mechanizmów naliczania odsetek w obrocie cywilnym proponuje się także zmiany w Kodeksie cywilnym (art. 2 projektu). Główna zmiana polega na wprowadzeniu mechanizmu ustalania odsetek cywilnych w oparciu o stopę referencyjną. Zgodnie z projektowanym art. 359 § 2 Kodeksu cywilnego, odsetki ustawowe (kapitałowe) w obrocie nieprofesjonalnym będą równały się sumie stopy referencyjnej i trzech punktów procentowych. Z kolei odsetki za opóźnienie będą równały się stopie referencyjnej i pięciu punktów procentowych (projektowany art. 481 § 2 kc).

Jednocześnie, biorąc pod uwagę pewność obrotu handlowego, proponuje się dodanie w art. 359 Kodeksu cywilnego § 4, a w art. 481 Kodeksu cywilnego – § 25 , które zawierają obowiązek ogłaszania przez Ministra Sprawiedliwości w drodze obwieszczenia stawki odsetek ustawowych oraz stawki odsetek ustawowych za opóźnienie. Stawka odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych ogłaszana będzie natomiast przez Ministra Gospodarki (projektowany art. 8c ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych). Podobne rozwiązanie zostało przewidziane w art. 56 § 3 Ordynacji podatkowej.

Proponuje się również wprowadzenie wprost odsetek maksymalnych za opóźnienie. Odsetki maksymalne kapitałowe (zob. projektowany art. 359 § 21 kc) oraz odsetki maksymalne za opóźnienie (zob. projektowany art. 481 § 22 kc) będą ustalone na poziomie dwukrotnie wyższym od odpowiednio – ustawowych odsetek kapitałowych i ustawowych odsetek za opóźnienie. Dzięki takiemu rozwiązaniu zostanie zachowana stała relacja między odsetkami kapitałowymi i za opóźnienie oraz odpowiednim rodzajem odsetek maksymalnych.

Jednocześnie w projektowanym art. 481 § 21 Kodeksu cywilnego wprowadza się rozwiązanie, zgodnie z którym w transakcjach handlowych, w rozumieniu ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, w zakresie odsetek za opóźnienie będą miały zastosowanie uregulowania tej ustawy, nie zaś Kodeksu cywilnego. Zastosowanie do transakcji handlowych będą miały natomiast przepisy o odsetkach maksymalnych – w przypadku gdy strony, zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, ustalą w umowie odsetki w wysokości wyższej niż przewiduje to ustawa.

3. Przepisy przejściowe i wejście w życie

Wprowadzenie nowego mechanizmu naliczania odsetek będzie skutkowało zmianą wysokości odsetek, w tym wysokości odsetek maksymalnych, które strony wpisują w umowach cywilnoprawnych. W związku z tym przewidziane zostało wprowadzenie w ustawie przepisów przejściowych.

Zgodnie z art. 49 ust. 1, do transakcji handlowych zawartych przed dniem 1 stycznia 2016 r. zastosowanie będą miały przepisy dotychczasowe.

Z kolei, z uwagi na charakter postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, tj. ustalenie treści istotnych warunków umowy w specyfikacji istotnych warunków zamówienia, przepisy dotychczasowe będą miały zastosowanie do transakcji handlowych zawieranych w wyniku przeprowadzenia postępowań o udzielenie zamówienia publicznego, na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 907, z późn. zm.), wszczętych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. To oznacza, że jeżeli umowa o zamówienie publiczne zostanie zawarta po dniu wejścia w życie ustawy, to będą miały do niej zastosowanie przepisy sprzed wszczęcia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego.

Zgodnie z projektowanym art. 50 przepisy dotychczasowe dotyczące odsetek, zarówno tych naliczanych na podstawie Kodeksu cywilnego, jak i tych wynikających z ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, będą miały zastosowanie do odsetek naliczanych za okres kończący się przed dniem wejścia w życie nowych przepisów. To oznacza, że jeżeli odsetki należne za okres przed dniem 1 stycznia 2016 r. będą dochodzone po tym dniu, to w stosunku do nich nadal będą miały zastosowanie przepisy dotychczasowe.

Ustawa wejdzie w życie z dniem 1 stycznia 2016 r. (projektowany art. 51).

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s